Στις 8 Οκτωβρίου του 1973, η κυβέρνηση του στρατιωτικού κινήματος της 21ης Απριλίου 1967 με επικεφαλής τον Γεώργιο Παπαδόπουλο παραδίδει την εξουσία σε μεταβατική κυβέρνηση υπό τον Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη. Κύρια εντολή της είναι η προετοιμασία της χώρας για την διενέργεια ελεύθερων εκλογών στις 10 Φεβρουαρίου του 1974.

Με την παράδοση της εξουσίας σε μεταβατική κυβέρνηση με Πρωθυπουργό πολιτικό και όχι στρατιωτικό, υλοποιείται η δέσμευση του Γεωργίου Παπαδόπουλου να επιστρέψει η χώρα στην δημοκρατική, πολιτειακή και κοινοβουλευτική ομαλότητα.

Ήδη, την 1η Ιουνίου 1973, το καθεστώς Παπαδόπουλου προσφεύγει σε δημοψήφισμα για το πολιτειακό, που καταλήγει σε κατάργηση της βασιλείας.

Οι παλαιοί πολιτικοί εμφανίστηκαν διχασμένοι, αιφνιδιασμένοι και απροετοίμαστοι. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος και ο Γεώργιος Μαύρος έσπευσαν να δηλώσουν ότι δεν θα συμμετάσχουν στις επικείμενες εκλογές. Ο Ηλίας Ηλιού διαφοροποιήθηκε.

Αντίθετα, ο Γεώργιος Ράλλης, με άρθρο του στην εφημερίδα Η ΒΡΑΔΥΝΗ και καθ’ υπόδειξιν του Κωνσταντίνου Καραμανλή από το Παρίσι, τάσσεται υπέρ της συμμετοχής στις ελεύθερες εκλογές, εφόσον παρέχονταν επαρκείς εγγυήσεις για το αδιάβλητό τους.

Η μεταβατική κυβέρνηση Μαρκεζίνη

Πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου και Πρωθυπουργός ορίστηκε ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης. Μεταξύ άλλων, επέλεξε ως υπουργούς του τον Νικόλαο Μομφεράτο και τον Λάμπρο Ευταξία, ως συνδέσμους με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή που κατοικούσε στο Παρίσι.

Η κυβέρνηση έλαβε μέτρα πολιτικής φιλελευθεροποίησης, αναγκαία για γνήσια καταφυγή στην λαϊκή εντολή. Σημαντικότερα εξ αυτών ήταν η κατάργηση του στρατιωτικού νόμου, η χορήγηση αμνηστίας σε πολιτικούς κρατούμενους, η κατάργηση της λογοκρισίας, η κατάργηση του διατάγματος 1347, που προέβλεπε τη διακοπή αναβολής και άμεσης στράτευσης φοιτητών – σπουδαστών που απείχαν των μαθημάτων τους για συμμετοχή σε κινητοποιήσεις και βεβαίως η εξαγγελία των εκλογών. Όμως λόγω των ραγδαίων κοινωνικών εντάσεων που ακολούθησαν, δεν κατάφερε να διεκπεραιώσει την αποστολή του.

Η κυβέρνηση του Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη με Πρόεδρο Δημοκρατίας τον Γεώργιο Παπαδόπουλο επέτρεψε τις δυναμικές πολιτικές κινητοποιήσεις στο πανεπιστημιακό περιβάλλον και την κατάληψη του Πολυτεχνείου, για την οποία το ΚΚΕ προειδοποιούσε δημοσίως δια του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ πως ποδηγετούνταν από πράκτορες των ξένων.

Η Ελλάς απέχει από τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ

Ακολουθώντας την ανώτερη πολιτική εντολή του Γεωργίου Παπαδόπουλου, η Ελλάδα υπό τον Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη απέχει από την υποβοήθηση των δυτικών δυνάμεων και του Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, τον Οκτώβριο του 1973.

Με δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών Χρήστου Ξανθόπουλου-Παλαμά, στις 13 Οκτωβρίου 1973, η Ελλάδα ξεκαθαρίζει την θέση της:

«Αἱ φιλικαί σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μέ τάς ἀραβικάς χώρας, ἀποκλείουν οἱανδήποτε συμμετοχήν, εἴτε ἄμεσον εἴτε ἔμμεσον, εἰς τυχόν ἐνέργειαν στρεφομένην ἐναντίον αὐτῶν… Ὁ ἑλ­λη­νι­κός χῶρος, θαλάσσιος καί ἐναέριος, δέν χρησιμοποιεῖται δι’ οἱ­αν­δήποτε ἐνέργειαν, σχέσιν ἔχουσα μέ τήν ἐμπόλεμον κατά­στασιν εἰς τήν Μέσην Ἀνατολήν».

Διάβημα του Προέδρου Δημοκρατίας Γεωργίου Παπαδόπουλο προς τον Πρεσβευτή των ΗΠΑ Χένρυ Τάσκα προσδίδει το μέγιστο κύρος στην στρατηγική αυτή πολιτική επιλογή:

α) Ἡ ἐμπόλεμη κατάστασις στήν Μέση Ἀνατολή δημιουργεῖ τόν κίνδυνο πυρηνικῆς συγκρούσεως μεταξύ ΗΠΑ καί ΕΣΣΔ στήν Νο­τιοανατολική Μεσόγειο.

β) Οἱ τρεῖς ναυτικές μονάδες τοῦ 6ου Ἀμερικανικοῦ Στόλου πού ἐλλιμενίζονται στήν Ἐλευσίνα φέρουν πυρηνικό ὁπλισμό καί συνε­πῶς θά ἀποτελέσουν στόχο τῆς Ε.Σ.Σ.Δ.

γ) Γιά τούς ἀνωτέρω λόγους τά τρία πολεμικά πλοῖα τῶν ΗΠΑ πρέπει νά ἀποπλεύσουν ἀμέσως ἀπό τήν Ἐλευσίνα.

Η ανατροπή της μεταβατικής κυβέρνησης

Στις 25 Νοεμβρίου 1973 ο Ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης ανατρέπει την κυβέρνηση πραξικοπηματικά και συλλαμβάνει τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και πλήθος πολιτικών του συνεργατών.

Ο Δρόμος προς την Δημοκρατία με την βέβαιη πρωταγωνιστική παρουσία του Γεωργίου Παπαδόπουλου κλείνει. Η ανοικτή πληγή της Κύπρου αφήνει την Ελλάδα παράλυτη.

Written by

Ιωάννης Νασιούλας

Ο Ιωάννης Νασιούλας είναι Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, Εμπειρογνώμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Διευθυντής του Ινστιτούτου Κοινωνικής Οικονομίας. Είναι Επικεφαλής της Δημοτικής Παράταξης "Νέα Αρχή για την Θεσσαλονίκη" και Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Θεσσαλονίκης.